İqtisadçı deyir ki, əsas hədəf logistik imkanların səmərəliliyinin artırılmasıdır, gələcəkdə isə...
Azərbaycan, Rusiya və İran arasında dəmir yolu sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı ötən həftə keçirilən görüşlər və imzalanan protokol yeni müzakirələrə səbəb olub. Rəsmi açıqlamalarda əsas diqqət “Şimal-Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafına, yükdaşımalarının artırılmasına və rəqəmsal həllərin tətbiqinə yönəlsə də, bu əməkdaşlığın gələcəkdə Bakı-Moskva sərnişin qatarının yenidən fəaliyyətə başlamasına zəmin yarada biləcəyi barədə fikirlər də səslənir.
Uzun illər Azərbaycanla Rusiya arasında ən populyar nəqliyyat marşrutlarından biri hesab edilən Bakı-Moskva qatarı minlərlə insanın seçim etdiyi nəqliyyat vasitəsi olub. Xüsusilə Rusiyada yaşayan azərbaycanlılar, tələbələr, turistlər və iş adamları üçün bu marşrut həm iqtisadi, həm də rahat səyahət imkanı yaradırdı. Lakin COVİD-19 pandemiyası dövründə beynəlxalq sərnişin daşımalarının dayandırılması ilə bu xətt də fəaliyyətini dayandırdı və sonrakı illərdə yalnız yükdaşımalar əvvəlki tempdə davam etdirildi.
İndi isə ADY rəhbərliyinin Rusiyaya səfəri zamanı aparılan danışıqlar ictimai müzakirələrdə mövzunu yenidən gündəmə gətirib. Görüşlərdə Azərbaycan, Rusiya və İran dəmir yolu administrasiyaları “Şimal-Cənub” dəhlizinin imkanlarının genişləndirilməsi, yük axınının artırılması, Astara terminalının potensialının yüksəldilməsi və marşrut boyunca rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin tətbiqini müzakirə ediblər. Bu məsələlər ilk baxışdan yalnız yükdaşımalarına aid görünsə də, nəqliyyat mütəxəssisləri hesab edirlər ki, yaradılan yeni infrastruktur və koordinasiya gələcəkdə sərnişin daşımalarının bərpası üçün də əlverişli zəmin formalaşdıra bilər.
Aydındır ki, beynəlxalq sərnişin qatarının yenidən fəaliyyətə başlaması üçün ilk növbədə iki ölkə arasında siyasi razılaşma olmalıdır. Bununla yanaşı, sərhəd və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, pasport nəzarətinin təşkili, təhlükəsizlik məsələlərinin razılaşdırılması və marşrutun iqtisadi səmərəliliyinin hesablanması da vacib şərtlər sırasındadır. Son illərdə beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarında baş verən dəyişikliklər də bu ehtimalı gücləndirir. Avrasiya məkanında alternativ logistika dəhlizlərinə marağın artması Azərbaycanı regionun əsas tranzit mərkəzlərindən birinə çevirib. Ölkə həm “Şərq-Qərb”, həm də “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşdiyi üçün dəmir yolu infrastrukturunun inkişafı dövlətin əsas prioritetlərindən biri hesab olunur.
Bakı-Moskva qatarının yenidən işə düşməsi təkcə iki ölkə arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpası demək olmayacaq. Bu marşrut turizm, ticarət və humanitar əlaqələrin genişlənməsinə də töhfə verə bilər. Xüsusilə hava nəqliyyatı ilə müqayisədə daha sərfəli qiymətə səyahət etmək istəyən sərnişinlər üçün dəmir yolu yenidən ciddi alternativə çevrilə bilər. Böyük həcmdə baqaj daşımaq imkanı da bu nəqliyyat növünün üstünlüklərindən biri sayılır.
Bütün bunları nəzərə aldıqda demək olar ki, Azərbaycan, Rusiya və İran arasında imzalanan son əməkdaşlıq sənədi sərnişin qatarlarının açılması barədə qərar olmasa da, bu istiqamətdə mühüm siqnal hesab oluna bilər.
İqtisadçı Eldəniz Əmirov mövzu ilə bağlı “Yeni Müsavat”a bildirib ki, imzalanan sənədi birbaşa Bakı-Moskva sərnişin qatarının bərpasına ciddi təkan verəcək qərar kimi qiymətləndirmir: “Çünki burada əsas diqqət logistika və yükdaşıma məsələlərinə yönəlib. Doğrudur, bu qərar gələcəkdə sərnişin qatarının bərpası ilə bağlı proseslərə başlamaq üçün texniki və institusional zəmin yaradır, yəni bunu müsbət bir siqnal kimi qəbul etmək olar. Eyni zamanda Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin açıqlamasında da bu məqama toxunulur. Sənəddə "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizi, Astara terminalı və yük axınları kimi istiqamətlərin xüsusi vurğulanması onu göstərir ki, əsas məqsəd Azərbaycanın bir tranzit ölkə olaraq logistik imkanlarından yararlanmaq və bu kontekstdə ölkənin iqtisadi əhəmiyyətini artırmaqdır. Hazırkı mərhələdə söhbət logistik imkanların səmərəliliyinin artırılmasından gedir. Təbii ki, bu səmərəlilik yüksəldikcə və üç ölkənin daxili strukturları (müvafiq administrasiyaları) arasında koordinasiya gücləndikcə sərhəd-keçid məntəqələrinin fəaliyyətində, həmçinin qrafik və texniki idarəetmə məsələlərində bir çox uğurlu irəliləyişlər əldə olunacaq".
İqtisadçı hesab edir ki, bu müsbət tendensiya gələcəkdə yükdaşımalarla paralel olaraq, sərnişin daşımalarının da bərpası və bu sahədə dinamik inkişafın təmin edilməsi üçün real zəmin yaradır: “Bakı-Moskva qatarının iqtisadi səmərəliliyini təmin edən ən vacib amil sərnişin tələbatıdır. Bu tələbatın sadəcə müvəqqəti və ya dəyişkən deyil, məhz daimi və sabit olması layihənin iqtisadi baxımdan özünü doğrultması üçün əsas şərtdir. Əgər bu marşrut açılarsa, ilk aylarda kəskin bir tələbatın yaranacağı şəksizdir. Çünki quru sərhədlərinin bağlı qalması sərnişin axınında bir növ "yığılmış təzyiq" effekti yaradıb. Qatar xətti fəaliyyətə başlayacağı təqdirdə, Rusiyada yaşayan soydaşlarımız, tələbələr, müxtəlif ailələr və daha büdcəli səyahətə üstünlük verənlər bu marşrutdan aktiv şəkildə istifadə edəcəklər. Lakin burada əsas sual doğuran məqam budur, bu yüksək tələbat və aktivlik nə qədər uzunmüddətli olacaq? Əgər tələb sabitləşərsə, bu layihə iqtisadi baxımdan səmərəli olacaq. Layihənin Azərbaycana təsirinə gəldikdə isə, bunun ölkəmiz üçün faydalı olacağı birmənalıdır. Xüsusilə Azərbaycan və Rusiya arasındakı münasibətləri vətəndaş faktoru, iqtisadiyyat, yükdaşımalar, turizm və digər istiqamətlər kontekstindən nəzərdən keçirdikdə, bu əməkdaşlığın effektivliyi aydın görünür. Digər tərəfdən, dəmir yolu sektorunun fəaliyyətində - istər xidmət keyfiyyəti və baza infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, istərsə də bu sahədə çalışan vətəndaşların rifahı baxımından ciddi canlanma gözlənilir. Həmçinin iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsinin və xidmət sahələrinin inkişafı da bu müsbət dinamikanı dəstəkləyir”.
İqtisadçı vurğulayıb ki, layihənin ümumi iqtisadi təsiri olduqca müsbətdir. Bununla belə, Bakı-Moskva qatarının açılmasının hər iki ölkənin iqtisadiyyatına ciddi və böyük bir müsbət təsir göstərəcəyini gözləmək tam doğru deyil: “Lakin iqtisadi tərəflərindən fərqli olaraq, bu addımın həm Azərbaycan, həm də Rusiya vətəndaşları üçün sosial baxımdan müsbət tərəfləri daha çox olacaq. Xüsusilə Azərbaycan kontekstindən yanaşsaq, sərnişin qatarının fəaliyyətə başlaması və gediş-gəlişin təmin edilməsi vətəndaşlarımız üçün çoxdan gözlənilən və arzuolunan bir addımdır. Əgər hər hansı bir proses birbaşa vətəndaşın rifahına və istəyinə xidmət edirsə, deməli, onun sosial səmərəsi və faydası olduqca yüksəkdir”.
