22 iyunda İsveçrədə keçirilən ABŞ-İran danışıqlarında əldə olunan ilkin razılaşmalar, xüsusilə İran neftinin ixracına müəyyən güzəştlər, Hörmüz boğazında təhlükəsizliyin təmin olunması, İraın bəzi dondurulmuş aktivlərinin açılması və nüvə məsələləri üzrə texniki danışıqların davam etdirilməsi regionda geosiyasi mühitə birbaşa və dolayı təsirlərini göstərə bilər.
Ekspertlərin fikrincə, əgər İsveçrə danışıqları növbəti 60 gün ərzində daha geniş sazişlə nəticələnsə, Azərbaycan-İran münasibətlərində son illərin ən əlverişli dövrü yarana bilər. Bakı üçün əsas üstünlüklər tranzit gəlirlərinin artması, sərhəd əməkdaşlığının genişlənməsi və regionda təhlükəsizlik risklərinin azalması olacaq. Lakin proses hələ ilkin mərhələdədir və yekun nəticə danışıqların davamından, nüvə məsələsində əldə olunacaq kompromislərdən və ABŞ-İran etimadının nə dərəcədə möhkəmlənəcəyindən asılıdır.
İndiki razılaşmalar fonunda Azərbaycan-İran münasibətlərinin inkişafı üçün bir neçə mühüm istiqamət görünür. Belə ki, ABŞ və İran arasında gərginliyin azalması və sülh İran iqtisadiyyatının qismən açılmasına səbəb olarsa, Azərbaycan üçün Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi və sərhədyanı ticarət layihələrinin əhəmiyyəti arta bilər. İranın beynəlxalq maliyyə və logistika sistemlərinə qayıdışı Azərbaycan üzərindən keçən tranzit marşrutlarının da yük həcmini artırmaq potensialına malikdir.
Bundan başqa, Hörmüz boğazında sabitliyin bərpası və regional risklərin azalması Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat qovşağı kimi rolunu gücləndirə bilər. Bakı həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub marşrutlarında öz mövqeyini daha rahat şəkildə genişləndirmək imkanı əldə edər. Bu, İranla dəmir yolu və yükdaşımalar sahəsində əməkdaşlığın dərinləşməsinə şərait yarada bilər.
Son illərdə Azərbaycan-İran münasibətlərində müşahidə olunan gərginliklərin əsas səbəblərindən birinin regional təhlükəsizlik məsələləri olduğu sirr deyil. Siyasi ekspertlərin qənaətincə, ABŞ-İran münasibətlərində yumşalma baş verərsə, Tehran xarici təzyiqlərin azalması fonunda qonşularla münasibətləri sabitləşdirməyə daha çox maraq göstərə bilər. Bu isə Bakı ilə Tehran arasında siyasi dialoqun intensivləşməsinə kömək edəcək. Eyni zamanda, İranın Qərblə münasibətlərinin normallaşması onun Cənubi Qafqaz siyasətinə də təsir göstərəcəyi ehtimalını artırır. Tehranın diqqətinin qlobal böhranlardan iqtisadi bərpaya yönəlməsi Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinə daha praqmatik yanaşmanı təşviq edə bilər. İran regionda yeni qarşıdurmalardan deyil, sabitlikdən fayda əldə etməyə çalışacaq.
İqtisadçılar isə hesab edir ki, İran neftinin və qazının dünya bazarına daha geniş çıxışı reallaşarsa bu, müəyyən mənada enerji bazarında rəqabəti artıracaq. Bununla belə, Azərbaycanın enerji ixracı əsasən uzunmüddətli müqavilələrə söykəndiyi üçün bizim üçün ciddi risk görünmür. Əksinə, bəzi regional enerji və elektrik ötürmə layihələrində Azərbaycan üçün əməkdaşlıq imkanları yarana bilər.
