https://fim.az/ sehiyye - Fakt İnformasiya Mərkəzi true https://fim.az/sehiyye/59848-mslmanlqdan-xn-pravoslavl-qbul-edin-rusiyada-10-gn-100-min-zbk-lkni-trk-etdi.html vasif sehiyye Mon, 14 Sep 2026 15:30:04 +0000

Rusiyada çalışan Özbəkistan vətəndaşlarının kütləvi şəkildə vətənə qayıtması qeydə alınıb.

Özbəkistanın Miqrasiya Agentliyinin məlumatına görə, 2026-cı il avqustun 25-dən sentyabrın 5-dək Rusiyadan ümumilikdə 100 min civarında Özbəkistan vətəndaşı geri qayıdıb.

Onlardan 54 885 nəfər Rusiyadan birbaşa Özbəkistana, daha 41 530 nəfər isə Qazaxıstan ərazisindən keçməklə ölkəyə qayıdıb.

Miqrasiya Agentliyi bu miqyaslı geri dönüşün konkret səbəbini açıqlamayıb. Bununla belə, bəzi ekspertlər prosesi Rusiyada əmək miqrantları üçün şəraitin dəyişməsi, gəlirlərin azalması, aşağı əməkhaqqı, qeyri-sabitlik və təhlükəsizlik riskləri ilə əlaqələndirirlər.

Son bir ildən artıq müddətdə Rusiyada, xüsusilə Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazdan gələn, əksəriyyəti müsəlman olan miqrantlara münasibətin kəskin sərtləşməsi də diqqət çəkir. Miqrasiya qanunvericiliyi sərtləşdirilib, polis yoxlamaları və deportasiya mexanizmləri genişləndirilib.

Bu sərt xəttin tanınmış tərəfdarlarından biri Rusiya Prezidenti yanında İnsan Hüquqları Şurasının üzvü Kirill Kabanovdur. O, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazdan miqrasiyanı dəfələrlə Rusiyanın milli və mədəni kimliyinə təhlükə kimi təqdim edib. Kabanov son çıxışlarında halal məhsulların yayılması, yeni məscidlərin tikilməsi, islam bankçılığı, ictimai yerlərdə namaz qılınması, hicab və niqabın yayılmasını Rusiyanın islamlaşdırılması prosesinin elementləri adlandırıb.

Kabanovun fikrincə, başqa xalqların dini və milli ənənələrinə yalnız onlar rus milli maraqları və pravoslav ənənələri ilə ziddiyyət təşkil etmədiyi müddətdə hörmət edilməlidir. O, miqrasiya nəticəsində Rusiyada demoqrafik və mədəni balansın dəyişməsi barədə də dəfələrlə xəbərdarlıq edib.

“Rus dünyası” ideologiyasının ən tanınmış simalarından Aleksandr Dugin isə son illərdə, o cümlədən yaxın dövrdə dəfələrlə daha açıq mövqe nümayiş etdirib. O, Rusiyada yaşayan tacik miqrantlara rus dilini öyrənməyi, rus ədəbiyyatını mənimsəməyi və pravoslavlığı qəbul etməyi təklif edib. Dugin miqrantların uşaqlarını xaç suyuna salmasını, kilsədə nikaha girməsini, pravoslav dini qaydalarına əməl etməsini və Rusiyanı müdafiə etməsini də bu modelin tərkib hissəsi kimi göstərib. Onun təqdim etdiyi yanaşmada miqrantın “rus dünyasına” inteqrasiyası sadəcə dil və qanunlara uyğunlaşma deyil, dini-mədəni assimilyasiya ilə də əlaqələndirilir.

Beləliklə, Rusiyada miqrantlarla bağlı sərt ritorika artıq yalnız qanunsuz miqrasiya və əmək bazarı məsələləri ilə məhdudlaşmır. Müzakirələrdə İslam, müsəlman dini atributları və Mərkəzi Asiyadan gələn əhalinin demoqrafik təsiri də getdikcə daha çox hədəfə çevrilir.

Paradoks ondadır ki, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazdan gələn miqrantlara təzyiq artdığı bir vaxtda Rusiya ciddi işçi çatışmazlığı səbəbindən Hindistan və digər ölkələrdən əmək miqrantlarının cəlbini genişləndirir. Rusiyada işçi qüvvəsi çatışmazlığının milyonlarla nəfər olduğu qiymətləndirilir və Moskva bu boşluğu yeni ölkələrdən gələn işçilərlə doldurmağa çalışır.]]> true https://fim.az/sehiyye/59791-rdoann-trk-eras-plan-avrasiyann-fthin-aparr-trkiynin-hrbi-xrclri-artrmas-yunanstanda-niy-xof-yaradr.html vasif sehiyye Tue, 08 Sep 2026 09:14:29 +0000

“Məkkə müdafiə ittifaqı”, Orta Dəhliz və müdafiə sənayesinin sürətli inkişafı Türkiyənin yeni strategiyasının əsas dayaqlarına çevrilməyə başlayıb... Egey və Şərqi Aralıq dənizlərində Yunanıstanla qarşıdurma isə Türkiyənin yüksələn hərbi-siyasi gücünün ən həssas sınaq meydanlarından biri olaraq qalır...
Türkiyənin son dövrdə müdafiə, diplomatiya və regional əməkdaşlıq istiqamətində atdığı prinsipial, eləcə də qətiyyətli addımlar böyük maraq doğurur. Çünki rəsmi Ankaranın indi yalnız Türkiyənin milli təhlükəsizlik imkanlarını daha da gücləndirməklə kifayətlənmir. Eyni zamanda, Avrasiya və Yaxın Şərqdə yeni güc balansının formalaşmasında daha fəal rol oynamağa çalışlaşdığını göstərir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Türkiyənin müdafiə xərclərinin kəskin şəkildə artırılması, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi, eləcə də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında fəallaşması rəsmi Ankaranın yeni strategiyasının bir-birini tamamlayan istiqamətləri kimi görünür. Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmazın açıqlamasına görə, rəsmi Ankara qarşıdakı üç il ərzində müdafiə xərclərini 229 faiz artırmağı planlaşdırır. Və bu, sadəcə, hərbi büdcənin böyüdülməsi deyil, həm də Türkiyənin uzunmüddətli strateji prioritetlərinin dəyişdiyini göstərən ciddi mesajdır.

Məsələ ondadır ki, rəsmi Ankara xüsusilə də hərbi müdafiə sənayesində yerli texnologiyaların inkişaf etdirilməsinə və yüksək əlavə dəyərə malik məhsulların istehsalının genişləndirilməsinə üstünlük verir. Yəni, Türkiyə xarici silah və texnologiyadan asılılığı azaltmaqla yanaşı, həm də, regional hərbi-texnoloji güc mərkəzinə çevrilmək xəttini davam etdirir. Bu baxımdan, müdafiə sənayesinə sərmayələrin artması pilotsuz uçuş aparatları, raket sistemləri, hərbi elektronika, hava hücumundan müdafiə vasitələri və digər strateji texnologiyalar üzrə Türkiyənin imkanlarını daha da genişləndirə bilər.

Eyni zamanda, bu prosesin digər önəmli istiqaməti isə Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığının dərinləşdirilməsidir. Belə ki, bu üç ölkənin xarici işlər nazirləri hərbi müdafiə ittifaqı çərçivəsində əldə olunan razılaşmaları artıq daha intensiv müzakirə etməyə üstünlük verirlər. Ona görə də, hərbi müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi, birgə fəaliyyətlərin artırılması və müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi barədə razılıq yeni regional təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşması baxımından da diqqət çəkir.

Təbii ki, bu əməkdaşlığın “Məkkə alyansı” çərçivəsində inkişaf etdirilməsi Türkiyə, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi xarakter daşımadığını göstərir. Çünki hazırda ortaq fəaliyyətin təhlükəsizlik sahəsində də daha koordinasiyalı xarakter almağa başladığı müşahidə olunur. Və burada indi əsas məsələlərdən biri də məhz yeni ittifaqın yaxın gələcəkdə hansı səviyyəyə qədər genişlənə biləcəyi ilə birbaşa bağlıdır.

Məsələ ondadır ki, indiki mərhələdə əsas hədəflərdən biri bu üç ölkə arasında müdafiə sənayesi, hərbi təlimlər, kəşfiyyat mübadiləsi və təhlükəsizlik üzrə koordinasiyanın dərinləşdirilməsinə indeksləşdirilib. Ona görə də, bu önəmli və yeni hərbi-siyasi format Yaxın Şərq və Cənubi Asiyada mövcud olan güc balansına birbaşa təsir göstərə biləcək yeni platformaya çevrilə bilər. Və bu "Məkkə alyansı"nın belə sürətlə güclənməsi bəzi qlobal siyasi iradə mərkəzlərini artıq ciddi şəkildə narahat etməyə də başlayıb.

Bütün bunlara paralel olaraq, Türkiyənin Orta Asiya və Avrasiya istiqamətində də fəallaşması isə qlobal rəqabəti daha da genişləndirir. Belə ki, prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının “ŞƏT+” formatında rəsmi Ankaranın regional münaqişələrin siyasi dialoq və diplomatiya yolu ilə həllində məsuliyyəti bölüşməyə hazır olduğunu bildirmişdi. Və bu, rəsmi Ankaranın Türkiyəni yalnız sadəcə, NATO çərçivəsində fəaliyyət göstərən dövlət kimi təqdim etmədiyini də göstərir.

Digər tərəfdən, prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ŞƏT-in çoxqütblü dünyanın formalaşmasında artan roluna xüsusi diqqət çəkməsi də qətiyyən təsadüfi deyil. Belə ki, rəsmi Ankara bir tərəfdən, NATO üzvü olaraq, Qərb təhlükəsizlik sistemindəki mövqeyini qoruyur. Və digər tərəfdən isə rəsmi Ankara Rusiya, Çin, Orta Asiya və Yaxın Şərq ölkələri də daxil olmaqla, müxtəlif güc mərkəzləri ilə əlaqələrini daha da genişləndirir.

Təbii ki, rəsmi Ankaranın bu strategiyasının mərkəzində isə Türkiyə üçün geoiqtisadi və geopolitik baxımdan, böyük əhəmiyyət daşıyan Orta Dəhliz dayanır. Belə ki, Azərbaycan üzərindən keçən bu nəqliyyat xəttinin Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü ilə əlaqələndirilməsi Türkiyəyə Orta Asiya və Avropa qitəsi arasında əsas tranzit qovşaqlarından birinə çevrilmək imkanları yaradır. Və bu baxımdan, Türkiyə üçün Orta Dəhliz əslində, yalnız geoiqtisadi layihə deyil.

Məsələ ondadır ki, bu marşrut Türkiyənin Orta Asiyaya çıxışını, enerji və logistika imkanlarını, Azərbaycanla strateji əlaqələrini, eləcə də, Avropa ilə Asiya arasındakı geopolitik əhəmiyyətini paralel şəkildə artırır. Ancaq Türkiyənin geostrateji gücünün artması Egey və Şərqi Aralıq dənizində rəsmi Ankara ilə Yunanıstan arasındakı fundamental ziddiyyətləri də qətiyyən aradan qaldırmır. Və bu, rəsmi Ankara üçün yaxın gələcəkdə daha intensiv məğlub olmaq məcburiyyətində qala biləcəyi önəmli problemlərin sırasına daxildir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Yunanıstanın baş naziri Kiriakos Mitsotakis Türkiyə ilə yaxşı münasibətlərdə maraqlı olduqlarını bildirib. Ancaq bu iki ölkə arasında əsas mübahisənin Egey və Şərqi Aralıq dənizində nəzarət zonalarının delimitasiyası ilə bağlı olduğunu vurğulayıb. Və rəsmi Afina Türkiyənin qaldırdığı, Yunanıstanın isə mübahisə predmeti hesab etmədiyi məsələləri müzakirə niyyətində olmadığını bildirir.

Eyni zamanda, Yunanıstan ərazi sularını 12 dəniz milinədək genişləndirmək hüququna malik olduğunu da iddia edir. Məhz bu məqam Türkiyənin sürətlə artan hərbi potensialı fonunda xüsusilə böyük əhəmiyyət qazanır. Çünki Türkiyə ilə Yunanıstan arasında siyasi-diplomatik dialoq davam etsə də, Egey və Şərqi Aralıq hövzələrində enerji ehtiyatları, kontinental şelf və dəniz yurisdiksiyası məsələləri geostrateji rəqabətin əsas mənbələrindən biri olaraq qalır.

Bütün bunların nəticəsində isə Türkiyənin qarşısında tamamilə yeni geopolitik situasiya formalaşır. Belə ki, rəsmi Ankara eyni vaxtda üç istiqamət üzrə hərəkət edir. Yəni, Türkiyə müdafiə sənayesini və hərbi potensialını gücləndirir. Yaxın Şərqdə Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığını dərinləşdirir. Avrasiya istiqamətində isə ŞƏT və Orta Dəhliz kimi önəmli geopolitik platformalar vasitəsilə öz təsir imkanlarını daha da genişləndirir.

Maraqlıdır ki, bu strategiyanın əsas xüsusiyyəti isə Türkiyənin hər hansı bir güc mərkəzinə tam şəkildə bağlanmadan, müxtəlif geopolitik qütblərlə paralel şəkildə işləməsidir. Belə ki, əsmi Ankara NATO üzvlüyünü qoruyaraq, Qərblə münasibətlərini davam etdirir. Eyni zamanda, Çin və Orta Asiya ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrini genişləndirir. Və Yaxın Şərqdə isə Türkiyənin regional təhlükəsizlik mexanizmlərini yenidən formalaşdırmağa çalışır.

Bu baxımdan, əgər, müdafiə xərclərinin 229 faiz artırılması planı və regional təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsi real layihələrlə müşayiət olunarsa, onda, Türkiyənin qarşıdakı illərdə hərbi və siyasi çəkisinin daha da artacağı qətiyyən şübhə doğurmur. Bu haldasa, Türkiyə artıq yalnız regional güc deyil, həm də müxtəlif geopolitik məkanları bir-birinə bağlayan və ayrı-ayrı güc mərkəzləri arasında geniş manevr imkanlarına malik önəmli geostrateji aktor statusu qazana bilər.

Göründüyü kimi, “Məkkə müdafiə ittifaqı”, Orta Dəhliz və müdafiə sənayesinin sürətli inkişafı rəsmi Ankaranın yeni strategiyasının əsas dayaqlarına çevrilməyə başlayıb. Bütün bunlara paralel olaraq, Egey və Şərqi Aralıq dənizlərində Yunanıstanla qarşıdurma isə Türkiyənin yüksələn hərbi-siyasi gücünün ən həssas sınaq meydanlarından biri olaraq qalır. Bu baxımdan, indi rəsmi Ankara üçün əsas məsələ hərbi imkanlarını artırmaqla yanaşı, sahib olduğu gücü siyasi-diplomatik təsir alətinə çevirməkdir. Və bu halda, rəsmi Ankaranın müxtəlif regional böhranlarda Türkiyəni alternativ təhlükəsizlik mərkəzi kimi təsdiqləmək imkanları da ciddi şəkildə genişlənmiş olacaq.

Elçin XALİDBƏYLİ,
Siyasi ekspert,
"Yeni Müsavat" Media Qrupu]]> true https://fim.az/sehiyye/59768-trk-lirsin-mhm-xalq-gvni-615-faiz-qalxd-inflyasiya-azalr.html vasif sehiyye Mon, 07 Sep 2026 09:00:45 +0000

Türkiyədə milli valyutaya etimadın artması ilə bağlı diqqətçəkən göstərici açıqlanıb.

Türk lirəsi ilə olan əmanətlərin ümumi əmanətlərdəki payı 31,6 faizdən 61,5 faizə yüksəlib.

Bunu Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdət Yılmaz 2027–2029-cu illəri əhatə edən Ortamüddətli Proqramı (OVP) təqdim edərkən bildirib.

Yılmaz türk lirəsinə etimadın artmaqda davam etdiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, TL ilə olan əmanətlərin ümumi əmanətlərdə payı 31,6 faiz səviyyəsindən avqustun 28-nə 61,5 faizə yüksəlib. Vitse-prezident bunu həyata keçirilən iqtisadi siyasətin düzgünlüyünün konkret göstəricisi adlandırıb.

Yılmaz inflyasiya ilə mübarizədə də mühüm məsafə qət edildiyini bildirib. 2024-cü ilin mayında 75,5 faizə çatan inflyasiyanın həyata keçirilən siyasət nəticəsində nəzərəçarpacaq azalma tendensiyasına keçdiyini deyib. Hökumət 2026-cı ilin sonunda inflyasiyanın 28,4 faiz təşkil edəcəyini gözləyir.

Yeni iqtisadi yol xəritəsinə əsasən, inflyasiyanın 2027-ci ildə 21 faizə, 2028-ci ildə 13,5 faizə, 2029-cu ildə isə 9 faizə endirilməsi hədəflənir.

Cevdet Yılmaz həmçinin 2026-cı ilin sonunda Türkiyənin milli gəlirinin Cümhuriyyət tarixində ilk dəfə 1,8 trilyon dolları, adambaşına düşən milli gəlirin isə 20 min dolları keçəcəyini gözlədiklərini açıqlayıb.

Proqrama görə, iqtisadi artımın 2027-ci ildə 4,2, 2028-ci ildə 4,6, 2029-cu ildə isə 5 faiz olması nəzərdə tutulur. OVP dövrünün sonunda milli gəlirin 2,2 trilyon dolları keçməsi, mal və xidmət ixracının isə 450 milyard dollara çatdırılması hədəflənir.]]> true https://fim.az/sehiyye/59778-ermnistan-ordusunda-n-ba-verir.html vasif sehiyye Mon, 07 Sep 2026 05:58:48 +0000

Ermənistan ordusunda qeyri-döyüş itkiləri ilə bağlı vəziyyət getdikcə daha ciddi xarakter alır. Hərbi qulluqçuların ölüm hallarının böyük hissəsinin döyüşlə bağlı olmaması orduda intizam, psixoloji durum və təhlükəsizlik məsələlərini yenidən gündəmə gətirib.Musavat.com xəbər verir ki, ArmTribunal.com saytının məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk yeddi ayında Ermənistan ordusunda 30 hərbçinin ölümü qeydə alınıb. Avqustun sonuna bu rəqəm 33-ə çatıb. Saytda dərc olunan materialda xüsusilə diqqət çəkən məqam isə orduda intiharların sayının ötən illə müqayisədə 38 faiz artmasıdır. Məlumata görə, hərbçilərin ölümü arasında cinayət nəticəsində baş verən hallar da artıb. 2024-cü ildə Ermənistan ordusunda qeyri-döyüş itkiləri bütün ölüm hallarının 90 faizini təşkil edib. Son iki il yarım ərzində isə döyüşdə ölüm faktının qeydə alınmadığı bildirilir. Sonuncu döyüş itkisi 2024-cü ilin fevralında baş verib.
Sayt orduda intiharların əsas səbəbləri sırasında hərbçilər arasında zorakılıq, təzyiq, təhqir və psixoloji problemləri göstərir.Məqalədə 20 yaşlı əsgər Narek Torosyanın ölümü nümunə kimi təqdim olunur. Bildirilir ki, o, əvvəlcə Çəmbərəkdə hərbi hissələrdən birində xidmət edib və ilk altı ay ərzində ciddi problem yaşamayıb. Daha sonra başqa hərbi hissəyə keçirilən əsgərin orada xidmət yoldaşlarının təzyiqinə məruz qaldığı, döyüldüyü və nəticədə intihara sürükləndiyi iddia edilir.Narek Torosyan iyulun 21-də intihar edib. Hadisə ilə bağlı iki hərbçi saxlanılıb. Onlardan biri – kiçik serjant – intihara çatdırma da daxil olmaqla üç maddə üzrə ittiham olunur.Mərhum əsgərin anası Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyana müraciət edərək ədalət tələb edib.Materialda Ermənistan ordusunda intihar hallarının bir-birinin ardınca baş verməsi də xüsusi vurğulanır. Avqustun 24-də Sisian şəhərində 37 yaşlı müqaviləli hərbçi Ayk Movsisyan intihar edib. Onun iki övladının olduğu və həyat yoldaşının üçüncü uşağa hamilə qaldığı bildirilir.Saytın məlumatına görə, bu hadisə Ermənistan ordusunda bir ay ərzində qeydə alınan artıq beşinci intihar olub.

Bununla yanaşı, avqust ayında hərbçilərin odlu silahdan açılan atəş nəticəsində ölümü ilə bağlı iki hadisə də baş verib. Avqustun 23-də Vaykda 22 yaşlı Edqar Gevorkyanın meyiti güllə yarası ilə aşkarlanıb. İstintaq hadisəni qətl kimi qiymətləndirib və şübhəli şəxs saxlanılıb.Avqustun 13-də isə Müdafiə Nazirliyi Qriqor Zakaryanın meyitinin aşkarlandığını açıqlayıb. Onun da odlu silahdan açılan atəş nəticəsində öldüyü bildirilib.Orduda bütün ölümlər intihar və qətllərlə məhdudlaşmır. Avqustun 19-da Çəmbərək–Vahan yolunda gecə vaxtı qaçış edən hərbçilərdən ibarət qrupu “QAZ-53” markalı yük maşını vurub. Nəticədə cəmi bir ay əvvəl hərbi xidmətə çağırılmış 19 yaşlı Suren Vardanyan ölüb.Hadisə ilə bağlı batalyon qərargah rəisi saxlanılıb. Paşinyan isə sonradan həmin avtomobilin istismar edilməməli olduğunu bildirib.Ermənistanın müdafiə naziri Suren Papikyanın açıqlaması isə ordudakı vəziyyətlə bağlı yeni suallar doğurub. Avqustun 24-də Ayk Movsisyanın ölümü artıq mediada geniş yayıldığı halda Papikyan hadisədən xəbərsiz olduğunu deyib. Nazir etiraf edib ki, orduda ölümlərin artmasının səbəbini izah edə bilmir. Eyni zamanda Papikyan hərbçilərin ölümü ilə bağlı müBaş nazir Nikol Paşinyan isə iyulun 30-da ordudakı qeyri-döyüş itkiləri barədə danışarkən ölüm hallarının böyük hissəsinin birbaşa ordu ilə əlaqəli olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, səbəblər arasında qumar oyunları, ailə və şəxsi problemlər, eləcə də postda yatmaqla bağlı yaranan münaqişələr var. Lakin hüquq müdafiəçiləri hesab edirlər ki, bu yanaşma problemin sistemli səbəblərini kölgədə qoyur. Hüquq müdafiəçisi Zara Ovanesyan orduda intizam mexanizminin qeyri-rəsmi cəzalandırma, təzyiq və təhqir sisteminə çevrildiyini bildirir. Onun fikrincə, hakimiyyət yalnız ayrı-ayrı ölümləri araşdırmaqla kifayətlənməməli, təkrarlanan hadisələrin ümumi səbəblərini müəyyən etməlidir.

Hərbi ekspert Karen Vrtanesyan isə problemin kökündə şəxsi heyətin çatışmazlığını və effektiv psixoloji yardım sisteminin olmamasını görür. Onun sözlərinə görə, əvvəllər fəaliyyət göstərən hərbi keşişlər institutu ləğv edilib, onların yerinə yaradılması nəzərdə tutulan hərbi psixoloqlar sistemi isə lazımi səviyyədə işləməyib.Beləliklə, Ermənistan ordusunda əsas sual getdikcə daha kəskin səslənir: əgər orduda artıq döyüş olmadığı halda hərbçilər intihar edir, qətlə yetirilir və təhlükəsizlik qaydalarının pozulması nəticəsində ölürlərsə, problem əsgərlərdədir, yoxsa ordunun özündə?]]> true https://fim.az/sehiyye/59728-uan-li-t-mannda-qald-8-saatlq-mliyyatla-brpa-olundu.html vasif sehiyye Thu, 03 Sep 2026 07:02:56 +0000

3 yaşlı uşağın ət maşınında ağır yaralanan əli 8 saatlıq mikrocərrahi əməliyyatla bərpa edilib.

“” Səhiyyə Nazirliyi xəbər verir ki, əməliyyat hadisədən təxminən 7 saat sonra Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Plastik və Rekonstruktiv Cərrahiyyə Klinikasında icra edilib.
Travma nəticəsində uşağın sol əl biləyi və əl daraqları, həmçinin baş, işarə, orta və üzük barmaqları metakarpofalangeal oynaq səviyyəsində tam amputasiya olunub.

Beş həkim tərəfindən təxminən 8 saat davam edən əməliyyatdan sonra xəstə 24 saat ərzində reanimasiya şəraitində intensiv monitorinq altında saxlanılıb və 2 gündən sonra palataya köçürülüb.

Hazırda xəstənin ümumi vəziyyəti qənaətbəxşdir.]]> true https://fim.az/sehiyye/59705-bu-hkimlr-3-min-manat-mkhaqq-alacaq.html vasif sehiyye Wed, 02 Sep 2026 08:06:30 +0000

“Əməkhaqqı artımları vəzifə, ixtisas, iş yükü, fəaliyyət göstəriciləri və regionlarda mövcud kadr təminatı nəzərə alınmaqla diferensiallaşdırılacaq. Yeni yanaşma tibb işçisinin peşəkarlığının, məsuliyyətinin və iş yükünün əməkhaqqında daha dolğun əks olunmasını, eyni zamanda, fəaliyyət və keyfiyyət göstəriciləri vasitəsilə pasiyent məmnuniyyətinə müsbət təsirin gücləndirilməsini nəzərdə tutur”.

Bunu Tibbi Ərazi Bölmələrini İdrarəetmə Birliyinin (TƏBİB) icraçı direktoru Anar Bayramov bu gün keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib.

“İslahat nəticəsində ilkin səhiyyə xidməti göstərən ailə həkimi və sahə həkimi vəzifələri üzrə çalışan həkim mütəxəssislərin aylıq əməkhaqqı 1150 manatdan 2000 manata çatdırılacaq. Bu, mövcud məbləğlə müqayisədə 850 manat və ya 74 faiz artım deməkdir. Təcili tibbi yardım xidmətində çalışan həkimlər üçün də əhəmiyyətli artımlar nəzərdə tutulub. Respublika Təcili Təxirəsalınmaz Tibbi Yardım Mərkəzinin həkiminin əməkhaqqı 1550 manatdan 2200 manata yüksələcək. Bununla yanaşı, tibb mərkəzlərinin təcili tibbi yardım şöbələrində çalışan həkimlərin aylıq əməkhaqqı 1550 manatdan 2500 manata yüksələcək. Beləliklə, artım 950 manat və ya 61 faiz təşkil edəcək. 3A və 3B kateqoriyalı tibb müəssisələrinin təcili tibbi yardım şöbələrində çalışan həkimlərin aylıq əməkhaqqı isə 2100 manatdan 3000 manata çatdırılacaq”, - o qeyd edib.

Anar Bayramov deyib ki, islahatın əsas istiqamətlərindən biri həkimlərin regionlara cəlb edilməsinin stimullaşdırılması və regionlarda kadr təminatının gücləndirilməsidir. Bu məqsədlə Bakı, Abşeron, Sumqayıt və Gəncə istisna olmaqla digər şəhər və rayonlarda kadr çatışmazlığının daha çox müşahidə edildiyi ixtisaslar üzrə xüsusi stimullaşdırıcı əlavələr tətbiq olunacaq: “Belə ki, regionlarda çalışan uşaq anestezioloq-reanimatoloqlarının aylıq əməkhaqqı 1450 manatdan 3000 manata yüksələcək. Bu, 107 faiz artım deməkdir. Neonatoloqların əməkhaqqı 1450 manatdan 2400 manata çatdırılacaq ki, bu da 950 manat və ya 66 faiz artım deməkdir. Hemodializ həkimlərinin əməkhaqqı isə 1450 manatdan 2250 manata çatdırılacaq ki, bu da 800 manat və ya 55 faiz artım deməkdir. Həkim çatışmazlığı olan regionlarda mama-ginekologiya, neyrocərrahiyyə, uşaq cərrahiyyəsi, ürək-damar cərrahiyyəsi, üz-çənə cərrahiyyəsi və travmatologiya ixtisasları üzrə həkimlərin aylıq əməkhaqqı 1450 manatdan 2150 manata yüksələcək. Bu, əlavə 700 manat və ya 48 faiz artım deməkdir”.]]> true https://fim.az/sehiyye/59669-autizmli-uaqlar-niy-artr-valideynlrin-diqqtin.html vasif sehiyye Tue, 01 Sep 2026 14:22:54 +0000

Rəsmi statistika göstərir ki, Azərbaycanda son illərdə autizm spektr pozuntusu diaqnozu qoyulan uşaqların sayı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Dövlət Statistika Komitəsinin təqdim etdiyi rəqəmlərə görə, 2025-ci ildə uşaq autizmi diaqnozu ilə qeydiyyatda olanların sayı 3 533 nəfər olub. Onlardan 2 765-i oğlan, 768-i isə qızdır. Yaş bölgüsünə əsasən, autizm diaqnozu qoyulan uşaqların 2 726 nəfəri 0–13 yaş, 749 nəfəri 14–17 yaş, 58 nəfəri isə 18 yaş və yuxarı qrupuna daxildir. Bundan əlavə, 123 nəfər atipik autizm diaqnozu ilə qeydiyyata alınıb ki, onların da 104-ü oğlan, 19-u qızdır. Rəqəmlər göstərir ki, son beş ildə artım daha da nəzərə çarpır. Belə ki, 2021-ci ildə 1 624 uşaq autizm diaqnozu ilə qeydiyyatda olduğu halda, 2025-ci ildə bu göstərici 3 533-ə yüksəlib.
Son beş ildə Azərbaycanda autizm diaqnozu qoyulan uşaqların sayı iki dəfədən çox artsa da, mütəxəssislər bunu autizmin sürətlə yayılması ilə deyil, erkən diaqnostika imkanlarının genişlənməsi və valideynlərin məlumatlılığının artması ilə əlaqələndirirlər. Bir neçə il əvvəl cəmiyyətdə nadir rast gəlinən diaqnoz kimi qəbul edilən autizm bu gün getdikcə daha çox ailənin qarşılaşdığı reallığa çevrilib. Hər il daha çox uşağa autizm spektr pozuntusu diaqnozu qoyulması istər valideynlər, istərsə də mütəxəssislər arasında ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib.

Bəs bunun səbəbi nədir? Autizm həqiqətənmi artır, yoxsa müasir diaqnostika əvvəllər diqqətdən kənarda qalan halları üzə çıxarır?

Klinik psixoloq, psixoterapevt Rövşən Nəcəfov Musavat.com-a deyib ki, : " diaqnozların sayının artması autizmin eyni sürətlə yayıldığı anlamına gəlmir. “Əvvəllər bu uşaqların bir çoxu ümumiyyətlə, diaqnoz almırdı. Uşaq danışmırdı, göz kontaktı qurmurdu, yaşıdları ilə ünsiyyətə girmirdi, müəyyən davranışları təkrarlayırdı, amma ailə bunu, "gec inkişaf edir, xasiyyəti belədir, böyüyəndə düzələr" deyib keçirdi. Bəzən də ailə diaqnozdan utanır, uşağı mütəxəssisə aparmaq əvəzinə vəziyyəti gizlədirdi. Bu gün insanlar daha məlumatlıdır”_ deyə Nəcəfov belə qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, indi valideynlər uşağın inkişafındakı fərqləri daha tez görür və mütəxəssisə müraciət edirlər: “Həkimlər və psixi sağlamlıq mütəxəssisləri də bu əlamətləri əvvəlki illərlə müqayisədə daha erkən mərhələdə qiymətləndirirlər. Ona görə əvvəllər görünməyən və ya başqa cür izah olunan bir çox hal indi statistikada öz əksini tapır".

Bununla belə klinik psixoloq hesab edir ki, bir məsələni açıq demək lazımdır: "Autizmi nə romantikləşdirmək, nə də faciəyə çevirmək lazımdır. Diaqnoz uşağa damğa vurmaq üçün qoyulmur. Uşağın ehtiyacını müəyyən etmək və ona uyğun dəstək göstərmək üçün qoyulur. Ən böyük problem bəzən diaqnozun özündən yox, cəmiyyətin münasibətindən yaranır. Valideyn uşağında fərqli inkişaf əlamətləri görürsə, bunu gizlətməməlidir. Camaat nə deyər düşüncəsi ilə aylarla, illərlə gözləmək uşağın xeyrinə deyil. Uşağın inkişafında itirilən zaman çox qiymətlidir və gecikmiş müdaxilə sonradan daha böyük çətinliklər yarada bilər”.

Onun fikrincə, ailələr diaqnozu gizlətməkdən imtina etməlidir: “Psixi və inkişaf xüsusiyyətləri ailənin ayıbı deyil. Uşağın fərqli olması valideynin uğursuzluğu deyil. Əksinə, problemi qəbul edib vaxtında mütəxəssisə müraciət etmək valideyn məsuliyyətidir. Uşağı qınamaq, ananı günahlandırmaq, ailəni təcrid etmək heç nəyi həll etmir. Autizmli uşağın cəmiyyətə uyğunlaşmasını istəyiriksə, cəmiyyət özü də fərqli olan uşağı qəbul etməyi öyrənməlidir. Uşaqlarımıza da bunu öyrətməliyik".
Rövşən Nəcəfova görə, hamı eyni danışmır, eyni davranmır, eyni şəkildə ünsiyyət qurmur: "Fərqli olmaq lağ etmək, uzaqlaşdırmaq və ya təcrid etmək üçün səbəb deyil. Həmyaşıdları autizmli uşaqlarla ünsiyyət qurmağı, onların fərqliliklərini qəbul etməyi öyrənməlidirlər. İnklüzivlik sadəcə uşağı məktəbə qəbul etmək deyil. Onun sinifdə kənarda qalmamasıdır, lağ obyektinə çevrilməməsidir, həmyaşıdlarının onu qəbul etməsidir. Uşağı fiziki olaraq kollektivə daxil edib psixoloji olaraq kənarda saxlamaq inklüzivlik deyil. Artıq “bu uşaq niyə belədir” sualından çıxıb, “bu uşağa nə lazımdır” sualına keçməliyik. Cəmiyyətin düşüncəsi dəyişməlidir. Psixi sağlamlıq və inkişaf məsələlərini gizlətmək dövrü bitməlidir. Diaqnozdan qorxmaq yox, uşağın ehtiyaclarını görməməkdən və vaxtında müdaxiləni gecikdirməkdən qorxmaq lazımdır".

Mütəxəssislərin fikrincə, ilk növbədə uşaqların təhlükəsizliyi təmin edilməlidir. Ancaq bunu qışqırmaq, uşağı danlamaq və ya təhqir etməklə etmək düzgün deyil. Beynəlxalq tibbi təlimatlarda belə halların arxasında müxtəlif səbəblərin ola biləcəyi qeyd olunur. Britaniyanın Milli Sağlamlıq və Qulluq Mükəmməlliyi İnstitutunun (NICE) tövsiyələrinə görə, autizmli uşaqda aqressiv və ya çətin davranış yarandıqda ilk növbədə bunun səbəbi araşdırılmalıdır. Mümkün səbəblər arasında ünsiyyət çətinliyi, ağrı və digər fiziki problemlər, narahatlıq, səs-küy və işıq kimi ətraf mühit amilləri, rutinlərin dəyişməsi və proqnozlaşdırılmayan vəziyyətlər göstərilir.

Amerika Pediatriya Akademiyası da autizmli uşaqlarda aqressiv davranışın bəzən stressli mühitə, tibbi problemə və ya uşağın öz ehtiyaclarını ifadə etmək cəhdinə cavab ola biləcəyini bildirir. Akademiyanın tövsiyələrində belə davranışın səbəbinin müəyyənləşdirilməsi və uşağa uyğun fərdi davranış strategiyasının hazırlanması vacib sayılır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı isə autizmin çox fərqli xüsusiyyət və ehtiyaclarla müşayiət oluna biləcəyini vurğulayır. Təşkilata görə, autizmli insanların cəmiyyətə daxil olması üçün yalnız tibbi deyil, həm də sosial səviyyədə dəstək və inklüzivlik təmin edilməlidir.]]> true https://fim.az/sehiyye/59679-anar-bayramov-vqar-qurbanovun-qohumunu-idn-xard.html vasif sehiyye Tue, 01 Sep 2026 07:26:38 +0000

TƏBİB-in keçmiş rəhbəri Vüqar Qurbanovun qohumu işdən çıxarılıb.
Lent.az xəbər verir ki, Zaqatala Mərkəzi Rayon Xəstəxanasının direktorunun müavini Camal Qardaşov TƏBİB rəhbərinin əmri ilə tutduğu vəzsifədən azad edilib.

Qeyd olunur ki, Camal Qardaşov öz ərizəsi əsasında tutduğu vəzifədən azad edilib.

Qeyd edək ki, Camal Qardaşov TƏBİB-in keçmiş rəhbəri Vüqar Qurbanovun yaxın qohumudur.]]> true https://fim.az/sehiyye/59599-daha-bir-estetik-klinikada-qanun-pozuntular-akarland-rsmi.html vasif sehiyye Thu, 27 Aug 2026 09:50:21 +0000

“Vefa Esthetıc Center” MMC-yə məxsus özəl tibb müəssisəsində plandankənar yoxlama zamanı bir sıra qanun pozuntuları aşkarlanıb.
Bu barədə Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzi Trend.az-ın sorğusuna cavab olaraq məlumat verib.

Qeyd olunub ki, KİV-də dərc olunan məlumatlar və “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 16-cı maddəsinə müvafiq olaraq, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, B.Sərdarov, Leopold və Mstislav Rostropoviçlər və A.İldırım küçələrinin kəsişdiyi ərazinin 119-cu məhəlləsində yerləşən “Vefa Esthetıc Center” MMC-yə məxsus özəl tibb müəssisəsində aidiyyəti araşdırmanın aparılması məqsədilə plandankənar yoxlama keçirilib.

Yoxlama nəticəsində “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 49.1-ci maddəsinin pozulduğu müəyyən edilib. Belə ki, özəl tibb fəaliyyəti subyektinin tabeliyində çalışan tibb mütəxəssislərinin sertifikasiyaya cəlb edilmədiyi, xüsusilə “Kosmetologiya” işi üzrə həkimin qanunda nəzərdə tutulmuş sertifikasiya şəhadətnaməsi olmadan praktik tibb fəaliyyətinə buraxıldığı aşkarlanıb.

Bundan başqa, tibbi qeydiyyat sənədlərinin Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 100 saylı əmri ilə təsdiq edilmiş forma və qaydalar üzrə aparılmadığı bildirilib. Ambulator pasiyentlərin qeydiyyatının “AV MEDICAL” proqramı üzrə həyata keçirilməsi ilə “Özəl tibb fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 16-cı maddəsinin pozulduğu qeyd olunub.

Yoxlama zamanı “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 4.8 və 6.1-ci maddələrinin də pozulduğu, müəssisədə yararlılıq müddəti bitmiş və dövlət qeydiyyatından keçməmiş dərman vasitələrinin aşkarlandığı bildirilib.

Həmçinin lisenziyada göstərilən işlərdən kənar fəaliyyət faktı müəyyən edilib. İşçilərin siyahısına baxış zamanı sertifikasiya şəhadətnaməsi və əmək müqaviləsi üzrə “endokrinoloq” vəzifəsi üzrə əmək müqaviləsinin bağlanması faktı aşkarlanıb.

Analitik Ekspertiza Mərkəzindən bildirilib ki, aşkar edilmiş pozuntularla bağlı “Vefa Esthetıc Center” MMC barəsində inzibati tənbeh tədbirləri seçilib, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 215.4 və 221.1-ci maddələri üzrə protokol tərtib edilərək aidiyyəti üzrə icraata göndərilib.

Mərkəz əhalinin sağlamlığının qorunması, tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin təmin edilməsi və qanunvericiliyə riayət olunması istiqamətində nəzarət fəaliyyətinin davam etdirildiyini vurğulayıb. Bildirilib ki, vətəndaşların və KİV-in müraciətləri əsasında aparılan yoxlamalar şəffaflıq və qanunun aliliyi prinsiplərinə uyğun həyata keçirilir.]]> true https://fim.az/sehiyye/59547-bu-xstxanaya-yeni-direktor-tyin-olundu.html vasif sehiyye Tue, 25 Aug 2026 08:01:10 +0000

Cəlilabad Rayon Mərkəzi Xəstəxanasına yeni direktor təyin olunub.

TƏBİB-in icraçı direktoru Anar Bayramovun müvafiq Əmri ilə Mirzəbəyli Teymur Adışirin oğlu Cəlilabad Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının direktoru vəzifəsinə təyin edilib.

Qeyd edək ki, T.Mirzəbəyli yeni təyinatadək TƏBİB-də çalışıb.]]>