Yayğın düşüncələrin və aviaqəza qorxularının əksinə olaraq, təyyarə ən təhlükəsiz nəqliyyat vasitəsidir. Bu fakt statistika ilə təsdiqlənir – adətən bu, bir milyard sərnişin kilometrə düşən ölüm halları ilə ölçülür. Avtomobil, motosiklet, hətta piyada gəzintiləri belə daha təhlükəli hesab olunur. Qatarlar və su nəqliyyatı da nisbətən təhlükəsiz sayılır, lakin təyyarələrlə müqayisədə geri qalır.
Bəs təyyarədə sərnişin üçün maksimum təhlükəsizlik təmin edən bir yer varmı?
"Live Science" xəbər verir ki, alimlərin fikrincə, belə bir yer var.
Təyyarələr ən təhlükəsiz nəqliyyat vasitəsi sayılır. Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels Universitetindən Çenq-Lunq Vu bildirib ki, uçuş zamanı ölüm riski avtomobil idarə edərkənki riskdən qat-qat aşağıdır.
Məsələn, ABŞ-də təyyarə uçuşu zamanı ölmə ehtimalı 13,7 milyonda 1-dir. Bu statistika "Journal of Air Transport Management" jurnalında dərc edilmiş bir araşdırmaya əsaslanır. Ən çox sərnişin təyyarələrinin qəzasında, yəni təxminən 94% hallarda, sərnişinlər sağ qalır.
Lakin Vu qeyd edir ki, hansı yerlərin daha təhlükəsiz olduğunu müəyyən edən etibarlı elmi tədqiqatlar yoxdur. Buna baxmayaraq, əvvəlki aviaqəzalar və təyyarə konstruksiyası əsasında bəzi nəticələr çıxarmaq mümkündür.
ABŞ-nin Şimali Dakota Universitetindən Daniel Kvasi Adjekum bildirir ki, hər şey qəzanın dinamikasından asılıdır. Əgər təyyarə tamamilə məhv olursa, sərnişin harada oturmasından asılı olmayaraq sağ qala bilməz.
Tutaq ki, qəza az enerji ilə və kiçik bucaqla baş verir – məsələn, təyyarə eniş zamanı idarəni itirir və uçuş-enmə zolağından kənara çıxır. Adjekum deyir ki, belə hallarda sərnişinin oturduğu yer sağ qalma şansını həqiqətən dəyişə bilər.
Belə qəzalarda təyyarə yerə çırpıldıqda iki yerə parçalana bilər və kinetik enerjinin çox hissəsi ön hissədə cəmlənir – bu da onu daha irəli sürükləyir. Bu halda, təyyarənin arxa hissəsi daha təhlükəsiz sayılır. ABŞ Federal Mülki Aviasiya İdarəsinin məlumatlarını təhlil edən "Time" jurnalı arxa üçdəbir hissədə ölüm səviyyəsinin daha aşağı olduğunu göstərib.
Çenq-Lunq Vu əlavə edir ki, başqa bir təhlükəsiz yer də mövcuddur – təyyarənin qanadlarına yaxın olan oturacaqlar. Bu hissə təyyarənin struktur baxımından ən güclü yerlərindən biridir və daha çox yüklənməyə dözə bilir. Həm də bu oturacaqlar fövqəladə çıxışlara yaxındır, bu da sərnişinlərin daha tez təxliyə olunmasına imkan verir.
Amma təhlükə təyyarənin həmin orta hissəsinin altında gizlənir. Orada yanacaq çənləri var. Normalda təyyarələr enişdən əvvəl bu çənləri boşaltmalıdır, amma qəza zamanı hələ də yanğın baş verə bilər. Belə hallarda ən vacib məsələ sərnişinlərin 90 saniyə ərzində təyyarəni tərk etməsidir.
Alimlərin sözlərinə görə, müasir təyyarələr sərnişinlərin sağ qalmasını təmin etmək üçün yaxşı layihələndirilib. Təyyarənin bəzi hissələri zərbə zamanı qoparaq əsas kabinanı qoruyur, oturacaqlar çox möhkəm bərkidilir və təhlükəsizlik kəmərləri sərnişinin bədəninə təsir edən zərbəni minimuma endirmək üçün nəzərdə tutulub.
