Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) 5 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi Elnur Cəlilovun fəaliyyəti Xaçmazın təbiətinə ağır zərbə vurur. İddialara görə, Elnur Cəlilovun himayəsi ilə bölgədə ekoloji balans pozulur, çayların məcrası dəyişdirilir, təbiət amansızcasına talan edilir. Vəlvələ çayında aparılan qeyri-qanuni işlər nəticəsində ətraf mühitə ciddi ziyan dəyir. Bəs görəsən, buna "dur" deyəcək bir səlahiyyətli tapılacaqmı?
Xaçmazın yaşıllıqları, su ehtiyatları göz görə-görə məhv edilir. Arazın belə məcrası dəyişdirilib, amma aidiyyəti qurumlar susur, məsul şəxslər isə sanki görməzdən gəlir. Bu qanunsuzluğa, bu ekoloji cinayətə nə vaxt son qoyulacaq? İctimaiyyət cavab gözləyir!
Azərbaycanın zəngin təbiəti və su ehtiyatları ölkəmizin ekosisteminin mühüm hissəsini təşkil edir. Lakin bəzi hallarda qeyri-qanuni fəaliyyətlər və səriştəsiz idarəetmə nəticəsində bu ekosistemə ciddi ziyan vurulur. Son illərdə Qusar rayonunda yerləşən Vəlvələ çayı ekoloji fəlakətlə üz-üzə qalıb. Ətraf mühitin mühafizəsi üçün məsuliyyət daşıyan qurumların fəaliyyətsizliyi və bəzi iş adamlarının qanunsuz istismarı nəticəsində çayın ekoloji balansı pozulub. Xüsusilə də, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) 5 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi Elnur Cəlilovun bu prosesə göz yumması və "Azvirt" MMC və "Falkon" MMC kimi şirkətlərə şərait yaratması ciddi narahatlıq doğurur.
Vəlvələ çayı Qusar rayonunun ən vacib təbii su mənbələrindən biridir. Bu çay bölgənin su ehtiyatlarının qorunmasında mühüm rol oynayır və ətraf kəndlərin su təminatında əsas mənbələrdən biri hesab olunur. Bundan əlavə, Vəlvələ çayı yerli ekosistem üçün də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Çayın təmiz suyu bölgədə yaşayan fauna və flora üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Lakin son illərdə çayın yatağının talan edilməsi və qeyri-qanuni istismarı səbəbindən bu təbii resurs ciddi təhlükə ilə üzləşib.
Qusar rayonunda fəaliyyət göstərən "Azvirt" MMC və "Falkon" MMC şirkətləri çayın yatağından qanunsuz şəkildə qum-çınqıl hasilatı həyata keçirirlər. Bu proses çayın ekosisteminə böyük zərər vurmaqla yanaşı, su ehtiyatlarının azalmasına, çirklənməyə və bölgənin biomüxtəlifliyinin məhvinə səbəb olur. Ekoloji qanunvericiliyə əsasən, su hövzələrinin belə şəkildə istismar edilməsi qəti qadağandır. Lakin bu şirkətlərin fəaliyyəti ETSN-in 5 saylı Regional İdarəsinin rəhbərliyi tərəfindən ya görməzdən gəlinir, ya da bilərəkdən himayə olunur.
ETSN-in 5 saylı Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin rəisi Elnur Cəlilovun ekoloji məsələlərə münasibəti uzun müddətdir ki, tənqid olunur. Onun əvvəllər çalışdığı bölgələrdə də ciddi ekoloji problemlərə yol verdiyi və nəzarətsizliyin fəsadlarını artırdığı iddia edilir. Ətraf mühitin qorunması üçün məsuliyyət daşıyan bir şəxs olaraq onun fəaliyyətindəki nöqsanlar yalnız Qusar rayonunu deyil, bütün regionun ekosistemini təhlükə altına salır.
Elnur Cəlilov əvvəllərdə işlədiyi ərazilərdə ekologiyamıza ciddi ziyan vurmaqla gündəmdə idi. Və bu gündə baxmayaraq ki, yerini dəyişiblər hələ də bu cür neqativ hallar davam edir.
Vəlvələ çayının qeyri-qanuni istismarı və ekoloji talanı bir sıra ciddi fəsadlara səbəb olur:
Ekosistemin məhv olması: Çayın yatağından qum və çınqıl çıxarılması suyun təmizliyini pozur, su canlılarının yaşayış mühitini məhv edir.
Su ehtiyatlarının azalması: Çayın təbii axını pozulduğu üçün bölgədə su çatışmazlığı problemi yarana bilər.
Torpaq sürüşmələri və eroziya: Çay yatağının qeyri-qanuni istismarı torpağın deqradasiyasına səbəb olur və torpaq sürüşmələri riskini artırır.
Yerli əhalinin narazılığı: Bölgədə yaşayan insanlar bu vəziyyətdən əziyyət çəkir, çünki təmiz suya çıxış imkanları məhdudlaşır.
Nəticə və təkliflər
Qusar rayonunda Vəlvələ çayının ekoloji talanı ciddi araşdırılmalı və bu prosesə göz yuman şəxslər məsuliyyətə cəlb olunmalıdır. ETSN və digər aidiyyəti qurumlar təcili tədbirlər görməli, qanunsuz fəaliyyətlərə son qoymalıdır. Elnur Cəlilovun fəaliyyəti obyektiv şəkildə araşdırılmalı və onun ekoloji cinayətlərdə rolu təsdiqlənərsə, hüquqi məsuliyyət daşımalıdır.
Azərbaycanın təbii sərvətlərinin qorunması ümummilli vəzifədir və bu məsələdə heç bir məsuliyyətsizliyə və korrupsiyaya yol verilməməlidir. Vəlvələ çayının ekoloji balansının bərpası üçün tədbirlər görülməli, yerli icmaların iştirakı ilə nəzarət mexanizmləri gücləndirilməlidir. Əks halda, gələcək nəsillər üçün geri dönülməz ekoloji fəlakətlə üzləşə bilərik.
Qusar rayonunda yerləşən Vəlvələ çayının ekoloji vəziyyəti son illərdə ciddi təhlükə altındadır. "Azvirt" MMC və "Falkon" MMC-nin burada həyata keçirdiyi fəaliyyətlər nəticəsində çayın təbii mühiti pozulmuş, yerli ekosistemə ciddi ziyan vurulmuşdur. Xüsusilə, 2021-ci ilin avqust ayından etibarən "Azvirt" MMC-nin baş direktoru Kamil Əliyevin maraqları naminə çayın qazılması və dağıdılması yerli əhalinin haqlı narazılığına səbəb olmuşdur. Bu prosesin nəticəsində çayın ekoloji tarazlığı pozulmuş, flora və faunaya ağır zərər dəymişdir.
Vəlvələ çayı, özünəməxsus ekosistemə malik olmaqla yanaşı, həm də Qusar rayonunun əsas su mənbələrindən biridir. Çaydan kənd təsərrüfatı və məişət ehtiyacları üçün istifadə edilir. Lakin son dövrlərdə burada aparılan qeyri-qanuni qazıntı işləri nəticəsində çayın suyunun çirklənməsi, sahilboyu torpaq sürüşmələri və flora-faunanın məhv edilməsi müşahidə olunur. Bu vəziyyət kənd təsərrüfatına, içməli su təchizatına və ətraf mühitin ümumi sağlamlığına ciddi ziyan vurur.
"Azvirt" MMC və "Falkon" MMC-nin çay ətrafında həyata keçirdiyi qazıntı və çıxarma işləri nəticəsində suyun təmizliyi pozulmuş, çayın dibi deformasiyaya uğramışdır. Bunun nəticəsində yeraltı su axınları dəyişmiş, bölgədə torpaq eroziyası və su balansının pozulması kimi problemlər meydana çıxmışdır. Yerli sakinlər bu proseslərə dəfələrlə etiraz etsələr də, onların səsləri lazımi səviyyədə eşidilməmişdir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, çayın belə məhv edilməsi nəticəsində yalnız ekoloji fəlakət yaranmır, eyni zamanda ətraf ərazilərdə yaşayan insanların sosial-iqtisadi vəziyyəti də pisləşir. Çay suyunun keyfiyyətinin aşağı düşməsi kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın azalmasına, heyvandarlıq üçün su mənbələrinin tükənməsinə gətirib çıxarır. Həmçinin, çayın məhv edilməsi nəticəsində bəzi heyvan və bitki növlərinin məskunlaşdığı ərazilər də təhlükə altına düşür.
Qusar rayonunun sakinləri bu ekoloji fəlakətə qarşı ciddi tədbirlərin görülməsini tələb edirlər. Onlar bildirirlər ki, "Azvirt" MMC və "Falkon" MMC-nin apardığı dağıdıcı işlər dayandırılmalı və çayın əvvəlki vəziyyətinə qaytarılması üçün dövlət tərəfindən bərpa işləri aparılmalıdır. Bundan əlavə, çayın mühafizəsi üçün daha ciddi qanunların qəbul edilməsi və ekoloji nəzarətin gücləndirilməsi zəruridir.
Ekoloqlar hesab edirlər ki, belə fəaliyyətlərin qarşısını almaq üçün yalnız inzibati tədbirlər deyil, eyni zamanda maarifləndirmə işləri də aparılmalıdır. Yerli icmaların ətraf mühitin qorunması üçün daha fəal iştirak etməsi, ekoloji cinayətlərin qarşısının alınması üçün hüquq-mühafizə orqanlarının daha sərt tədbirlər görməsi vacibdir. Ekoloji normalara əməl etməyən şirkətlərin fəaliyyəti məhdudlaşdırılmalı və onların törətdikləri zərərə görə ciddi məsuliyyətə cəlb olunmaları təmin edilməlidir.
Məsələnin həlli üçün dövlət qurumları, QHT-lər və yerli əhali birgə fəaliyyət göstərməlidir. Ekoloji fəlakətlərin qarşısını almaq üçün qanunvericilikdəki boşluqlar aradan qaldırılmalı və ekoloji nəzarət mexanizmləri gücləndirilməlidir. Bunun üçün aidiyyəti qurumların yerli sakinlərin narahatlıqlarına diqqətlə yanaşması və onların problemlərini dinləməsi əsas prioritet olmalıdır.
Son olaraq qeyd etmək lazımdır ki, Vəlvələ çayı yalnız bir su mənbəyi deyil, eyni zamanda Qusar rayonunun ekoloji və iqtisadi həyatında mühüm rol oynayan bir təbiət abidəsidir. Onun qorunması üçün təcili tədbirlər görülməlidir. Əks halda, yaxın gələcəkdə çayın tamamilə məhv olması və regionun ekoloji fəlakətlə üzləşməsi qaçılmaz olacaqdır.
Bu barədə dəfələrlə aidiyyatı orqanlara müraciət olunsa da lakin məsələ öz müsbət həllini tapmamışdır.
Qarşı tərəfin mövqeyini dərc etməyə hazırıq.
